Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Kolumna

Književnost i biografija

Izvesno je da je sam Andrić, literarno otelovljujući ćupriju na Drini kraj koje je odrastao, i lik čoveka koji ju je sagradio, na taj način postajući tvorac onoga koji je živeo vekovima pre njegovog rođenja, pokušavao da umiri crnu prugu u sopstvenim grudima i spoji krvavo podeljene obale sopstvene sudbine
Piše: Vladimir Kecmanović
Datum: 12/04/2016

Književnost i biografija

Mesto iz romana Na Drini ćuprija gde Ivo Andrić opisuje izmaštani trenutak u kom dečaka iz Sokolovića, budućeg pašu, kao danak u krvi, u sepetu, Turci skelom prevoze preko Drine i odvode u mračni, nepoznati svet, u novije vreme je čest predmet osporavanja i sporenja.

Negativno nastrojeni istoričari, naime, tvrde kako je pomenuta priča, iako primenjiva na slučajeve brojnih drugih janjičara, u slučaju Mehmed-paše Sokolovića neverodostojna, budući da je ovaj turski velikodostojnik srpskog porekla, navodno, u sultanovu službu stupio kao odrastao čovek, a ne kao dete.

Bilo da je sa istoriografskog stanovišta na mestu ili ne, ova primedba je književno irelevantna jer, kao i ostale zamerke vanliterarnog karaktera, ne može da dovede u pitanje umetničku vrednost Andrićevog dela.

Nalazim da je sa književnog stanovišta zanimljivija druga opaska koju je na pomenutu epizodu u ovom velikom romanu moguće dati.

Pričajući priču o desetogodišnjem dečaku iz "visokog" sela Sokolovića, naime, Andrić, kaže:

"Kao fizičku nelagodnost negde u sebi -- crnu prugu koja s vremena na vreme, preseče grudi nadvoje i zaboli silno -- dečak je poneo sećanje na to mesto, gde se prelama drum, gde se beznađe i čamotinja bede zgušnjavaju i talože na kamenitim obalama reke preko koje je prelaz težak, skup i nesiguran. To je bilo bolno mesto te i inače brdovite i oskudne krajine, na kome nevolja postaje javna i očita, gde čovek biva zaustavljen od nadmoćne stihije i, postiđen zbog svoje nemoći, mora da uvidi i jasnije sagleda i svoju i tuđu bedu i zaostalost."

"Sve je to leglo", kaže Andrić, "u onu fizičku nelagodnost koja je ostala u dečaku toga novembarskog dana i koja ga nikad docnije nije potpuno napustila, iako je on promenio život i veru, ime i zavičaj."

Šta bi na ovaj pasus bila opaska, koju bi budale mogle nazvati primedbom?

Da se poslužim Aristotelovom terminologijom, tačnije onim kako ta terminologija u prevodu na srpski glasi, zaista nije nemoguće da je desetogodišnji dečak, uz muku čeda odvojenog od majke, naslutio i nešto od muke o kojoj kazuje pripovedač.

To nije nemoguće. Ali je ne samo verovatno nego i izvesno kako je svu navedenu muku, kraj Mehmed-pašinog mosta provodeći dečačke dane, osetio sam Andrić, pritisnut provincijskom čamotinjom, na području koje, kako je govorio, treba voleti, ali u njemu ne valja živeti, i zadivljen ćuprijom koja je kao s neba pala sred jedne neznatne kasabe, među kamenite bosanske gudure.

Verovatnije od onoga što nije nemoguće je da se ta Andrićeva i Mehmed-pašina crna pruga što preseca grudi nadvoje kao što su janjičari koji su srpskog dečaka oteli i odveli daleko od kuće nadvoje presekli njegov život, kasnije, iz perspektive velikog stambolskog vezira, sa onom turobnom jesenjom slikom reke bez mosta, sa skelom i nakaznim skeledžijom, stopila u jedno, navodeći ga na ideju da bi gradnjom ćuprije koja će spojiti njene nepristupačne obale, mogao sastaviti i sebe nekadašnjeg i sebe sadašnjeg, kako bi to rekao šeik Ahmed Nurudin, književni alter ego Meše Selimovića, najdarovitijeg Andrićevog sledbenika.

To je verovatno. Ali je izvesno da je sam Andrić, literarno otelovljujući ćupriju na Drini kraj koje je odrastao, i lik čoveka koji ju je sagradio, na taj način postajući tvorac onoga koji je živeo vekovima pre njegovog rođenja, pokušavao da umiri crnu prugu u sopstvenim grudima i spoji krvavo podeljene obale sopstvene sudbine.

Nisam sklon pozitivističkom tumačenju umetnosti, posebno ne pozitivističkim kriterijumima njenog vrednovanja.

Mislim, međutim, da primer koji sam naveo govori u prilog stavu da poznavanje činjenica iz biografije umetnika može da bude veoma inspirativno za bogatiji i sadržajniji doživljaj onoga što je stvorio.

U tom smislu, nedavno objavljena knjiga Na početku svih staza Žanete Đukić Perišić, napisana lucidno, zanimljivo i poetično, a utemeljena na podrobnom izučavanju piščevog opusa i života, kao i ostali radovi ove autorke posvećeni Andriću i njegovom delu, predstavlja korisnu i inspirativnu lektiru za sve poštovaoce zapisa najvećeg Bosanca srpske književnosti.


Ukupno komentara: 1



Sva polja su obavezna.



Nataša Gajić
13.04.2016 - 20:53
Andrićev most
... Zašto da ne, u desetoj godini dešavaju se najvažniji prelomi u životu čovjeka, i prvi najsnažniji koji će ga pratiti kroz čitav vijek- odvajanje. Sad, kad nisi ni beba ni odrastao čovjek, već nešto između, samo dijete koje ne umije sve što osjeti i \"fizički\" objasni... za to je potrebno iskustvo mnogih godina, možda i do kraja života. Ali, razlika između \"zaostale sredine i mračnjaštva\" i svjetlijeg svijeta tamo negdje pored ili još dalje, osjeća se takođe, i tek će da se stvarno spozna. Pitanje je: kada sve to postići i kuda otići, kao i danas. A sve povezati mostovima za povezivanje nesmisla i beznađa...